İçeriğe geç

Anten Kelimesinin Etimolojisi

Bu yazıda “Anten” kelimesinin kökenlerine ineceğiz. Kelimenin etimolojisini incelerken kendinizi bir an entomoloji yaparken bulacaksınız. Çünkü anten kelimesi entomoloji yani “böcek bilimi” ile oldukça yakından alakalı.

Latince bir kelime olan –antennae kelimesi –antenna kelimesinin çoğulu.1

antenna kelimesi de ­yine Latince bir kelime olan antemna kelimesinin 17.yy’da değişikliğe uğramış hali. Kayıtlara ilk defa 1478 yılında geçmiş.2

antenna kelimesinin kökeni tâ Aristo’ya dayanıyor. Şu meşhur Platon’un öğrencisi olan ve İslam alimleri tarafından “Muâllim-i Evvel” yani “İlk Öğretmen” 3 olarak anılan ve mantık biliminin kurucusu olarak kabul edilen Aristo’dan bahsediyorum: kendi çağında bilinebilecek her şeyi bilen son insan.

Aristo, De historia animalium –Hayvanların Tarihi– eserinde böceklerin “boynuz”larını –duyargalarını, ‘feeler’– ifade etmek için “boynuz”(horn) anlamına gelen Yunanca keraiai kelimesini kullanmış.4 Rönenans döneminde Aristo’nun eserleri Latince’ye çevirilirken, 1478 yılında, Yunanca “keraiai” kelimesi, “antennae” olarak çevrilmiş.5 

Şu an bile “antenna” kelimesi İngilizce’de “böcek duyargaları” manasında kullanılmaya devam ediyor.6 Kelimenin bir diğer anlamı da:

“gemi direğinin yatay çıtaları” 7

Tuhaftır, bu kelime Türkçe’ye İngilizce’den değil Fransızca’dan geçmiştir. Fransızca “antennekelimesi, 1924 yılında Mehmet Bahaeddin tarafından yazılan Yeni Türkçe Lügat adlı eserinde “antenolarak geçiyor. Oradaki açıklama ise şu:

“…böcek boynuzu, …  radyo anteni”.8

antenna” kelimesi genelde Amerikan İngilizcesi’nde kullanılırken, İngiliz İngilizces’inde bu kelime yerine genellikle “aerialkelimesi tercih ediliyor. 9

antenna” kelimesinin, böceklerden ve alıcı metal çubuklardan farklı bir anlamı daha var: “algısal olarak bir şeylerin ve onların değerlerinin farkında olma yeteneği”. Kafasının arkasında gözleri olması veya “uyanık” anlamına gelen bir anlamı daha var kelimenin.10

Son olarak şunu da belirtip yazıyı sonlandırmak istiyorum. Yazının başlarında “antenna” kelimesinin “antennae” kelimesinin tekili olduğunu yazmıştım. Kablosuz Haberleşme camiası ve popüler bilim anlatıcıları arasında, bu kelimenin çoğul kullanımı konusunda bir bütünlük yok. Antenlerle ilgili bir arama yaptığınızda, çoğul olarak genellikle “antennas” kelimesini görürsünüz. “antenna” kelimesinin sonuna her zamanki gibi “-s” takısı getirmişlerdir. 11 Halbuki Latin kökenli kelimelerin çoğul kullanımında “-ae” eki gelmelidir. 12


Kaynaklar

Tarih:Amatör Roketçilik